Linux dünyasının en popüler masaüstü ortamı GNOME, 50. sürümünün ilk alpha sürümüyle test depolarında görünmeye başladı. Bu sürüm sadece kozmetik değil; mimari, performans ve deneyim açısından ciddi değişiklikleri işaret ediyor.

1. Wayland-Only Dönemi

GNOME 50, masaüstü ortamında X11 desteğini tamamen kaldırarak Wayland’a geçişi kesinleştiriyor. Artık GNOME Shell ve arka plandaki Mutter pencere yöneticisi sadece Wayland üzerinde çalışacak.

Bu, Linux grafik yığınında kritik bir kırılma anlamına geliyor:

• Daha güvenli ve izole edilen grafik mimarisi.
• X11’deki eski güvenlik açıklarının büyük kısmının ortadan kalkması.
• Daha tutarlı ve modern grafik yolunun benimsenmesi.

Ancak eski uygulamalar yine XWayland üzerinden çalışmaya devam edecek, yani uyumluluk bozulmayacak.

2. Variable Refresh Rate (VRR) – Değişken Yenileme Hızı

GNOME ekibi uzun süredir Wayland üzerinde Variable Refresh Rate (VRR) desteği için çalışıyor; bu özellik sayesinde ekran yenileme hızı dinamik olarak ayarlanabiliyor.

Bu neden önemli?

✔ Tearing (ekran yırtılması) azaltır

✔ Oyun ve medya için daha akıcı görüntü sağlar

✔ Güç tasarrufu sağlar (özellikle dizüstülerde)

VRR hâlâ deneysel bir özellik olarak sunuluyor, ama sistem genelinde doğal destek için altyapı hazırlanıyor.

3. Yeni Özellikler ve Uygulama İyileştirmeleri

Alpha sürümle birlikte bazı önemli kullanıcı odaklı iyileştirmeler de ortaya çıkmaya başladı:

Ayarlar (Settings / Control Center)

• Renk kalibrasyonu seçenekleri geliştirildi
• Erişilebilirlik özelliklerine yeni iyileştirmeler
• Multitasking ve klavye seçeneklerinde yenilikler

Epiphany (Web)

• Çerez bildirimlerini gizleme seçeneği
• Yeniden düzenlenmiş arama çubuğu ve güvenlik açılır penceresi
• Okuyucu modu butonunun yeri değişti

GNOME Calendar

• Arama sonuç sayısı sesli bildirimi
• Hızlı ekleme arayüzü yenilendi
• Ay görünümü geliştirmeleri

Nautilus (Dosya Yöneticisi)

• Performans artışı
• Mini önizleme oluşturma iyileştirmeleri
• Birden çok filtre ile arama yapılabilmesi

Parental Controls

Yeni ebeveyn denetimleri sayesinde:

• Ekran süresi sınırlandırma
• “Yatma zamanı” ayarları
• Çocukların ek süre talep edebilme gibi özellikler geliyor.

4. Session Restore (Oturum Geri Yükleme)

GNOME 50, systemd ile daha derin entegrasyon sayesinde, uygulama oturumlarını kayıt edip yeniden yükleyebilecek. Bu, örneğin sistemi yeniden başlattığınızda açık uygulama ve pencerelerin önceki konumlarına dönebilmesi anlamına geliyor.

Ne Zaman?

Alpha sürümü hâlen test aşamasında; kararlı sürümün 2026’nın ilkbahar – erken yaz döneminde yayınlanması bekleniyor. Bu sürümle birlikte 50 numaralı büyük sürüm, popüler dağıtımların (Ubuntu 26.04, Fedora Workstation 44 vb.) varsayılan GNOME versiyonu olacak.